Overzicht van: Antichrist

(Because/Warner)
Zuchtmeisje * * * *

Beck, de Amerikaanse knip-en-plak-rocker, kreeg een labiele dochter van zijn held Serge Gainsbourg over de vloer om een plaat mee te maken. Ze had een waterski-ongeluk overleefd, en de opnames van de horrorfilm Antichrist. Dus ja, het knarst zo nu en dan behoorlijk op IRM. De titel verwijst naar de MRI-scanner waar Charlotte in had gelegen, in het titelnummer zijn geluiden die ze toen hoorde verwerkt. Toch heeft het niet tot een zwaarmoedige plaat geleid, wel tot een heel mooie. Beck, die vrijwel alle teksten en de muziek schreef, pakt flink uit met filmische strijkers. Zoals in een van de Franstalige nummers op het album Le chat du café des artistes, een cover van Jean Ferland uit 1970. Je hoort het zo voorbijkomen in een James Bondfilm. Heel verleidelijk is het hobbelende countryrockertje Dandelion, terwijl Greenwich Mean Time klettert als de vuilniswagen. Was haar vorige plaat 5.55 een zalig warm bad, nu wordt af en toe de koude kraan opengedraaid. Je bloed gaat hoe dan ook sneller stromen.

* * *
Mystieke horror van Lars von Trier
In de bioscoop vanaf 29 oktober

Een kleuter valt uit het raam op het moment dat zijn ouders – gespeeld door Charlotte Gainsbourg en Willem Dafoe – in de belendende slaapkamer naar een orgasme toewerken. Von Trier gaat vanaf scène één recht op zijn doel af. Dit wordt een verhaal over verlies, schuld en boetedoening, waarbij dat laatste bovendien tot in de pijnlijkste fyieke details zal worden uitgewerkt. De geestelijke en lichamelijke ondergang van het stel is fascinerend, maar empathie wekken de naamloos blijvende personages van Gainsbourg en Dafoe niet op. Antichrist blijft tot het einde toe een afstandelijke film waarin het irrationele en (religieuze) symboliek het menselijk drama overvleugelen. De man, psychotherapeut, vertegenwoordigt de ratio. Hij denkt zijn ontredderde vrouw met praten en ademhalingsoefeningen weer tot rede te kunnen brengen. Maar bij Von Trier trekt de rede vanzelfsprekend aan het kortste eind. Nadat de twee zich hebben teruggetrokken in een vakantiehuisje in het bos, slaan bij de vrouw de stoppen door. De film eindigt in een orgie van (zelf)verminking die weliswaar gruwelijk is, maar inmiddels zover is weggedreven van zijn aanleiding dat je er eerder met verwondering dan afschuw naar zit te kijken. Was het Von Trier daar juist om te doen? Maar waarom? Of moeten we de maker juist dankbaar zijn voor een film die ons veel antwoorden schuldig blijft?

Op het filmfestival van Cannes was het eind mei de Deense regisseur Lars von Trier die met zijn bloederige relatiedrama Antichrist – met genitale automutilatie – voor de meeste ophef zorgde. Op het filmfestival van Venetië, dat net is begonnen, zorgen vooralsnog alweer de Denen voor de eerste opschudding, of in elk geval: voor de eerste vertoning waarbij een deel van het publiek al na enkele minuten de zaal verliet. De uitloop werd veroorzaakt door de extreem gewelddadige vechtscènes in Valhalla Rising, van Nicolas Winding Refn. Zijn vikingepos draait rond de mythische krijger One Eye, een ijzersterke rol van Mads Mikkelsen. De acteur werd buiten Denemarken vooral bekend door zijn rol als de bloed huilende schurk Le Chiffre in Casino Royale, maar Mikkelsen speelde een van zijn eerste rollen in de debuutfilm van Winding Refn, Pusher (1996). Valhalla Rising gaat over de bloedige confrontatie tussen Christenen en heidenen, met Viking Mikkelsen als een soort Christusfiguur tegen wil en dank.

* * *
Horrorthriller van Fabrice Du Welz

Goed idee om Du Welz’ film nog eens op dvd te bekijken, in de aanloop naar Lars Von Triers Antichrist. De overeenkomsten zijn frappant. Ook Vinyan draait om het rouwproces van ouders die een kind verloren hebben en bij moeder natuur tevergeefs om antwoorden aankloppen. Dat het de kijker niet gemakkelijk wordt gemaakt zich met die ouders te identificeren, lijkt bij Von Trier opzet, maar bij Du Welz het gevolg van een ongelukkige casting. Vinyan is dan ook niet de gedroomde opvolger van diens debuut Calvaire. Maar duister en hallucinant is de film zeker, en dat heeft hij dan weer gemeen met Von Triers laatste.

* * * *
Horror van Sam Raimi
In de bioscoop vanaf 2 juli

Dé schandaalfilm van Cannes 2009 was Lars Von Triers Antichrist. In recensies werd regelmatig verwezen naar The Evil Dead, Sam Raimi’s horrordebuut uit 1981, waarin een afgelegen boshutje ook al het toneel is van akelige gebeurtenissen. Van Raimi zelf draaide in Cannes een nieuwe film waarmee de regisseur juist afstand nam van de mode van provocerende horrorfilms, zoals die nu dus zelfs door Von Trier wordt omhelsd. Drag Me to Hell vertelt van bankemployee Christine (Alison Lohman) die een film lang van een vloek moet zien af te komen, over haar uitgesproken na het weigeren van een lening. Dat kan alleen door de vloek door te geven. Maar aan wie? Wie verdient het om in háár plaats naar de hel te worden gesleurd? Raimi stelde zich blijkbaar ten doel alle genreclichés uit de kast te trekken en te bewijzen dat ze nog altijd werken. Mits goed getimed en met humor afgeblust. Het lukt ‘m nog ook. Zelfs een scène in een parkeergarage, de uitgewoonde horrorlocatie bij uitstek, wordt op die manier weer fris. Wat de humor betreft: als tiener besteedde Raimi waarschijnlijk al zijn zakgeld aan plakken nepkots uit de feestartikelenwinkel. Veertig jaar later, en een paar mega-succesvolle Spider-Mans verder, zien we in Drag Me to Hell dezelfde plaaggeest aan het werk. Maar dan een stuk creatiever.

En na dik een week festival was er vrijdag dan eindelijk de vertoning van Jean van de Velde’s The Silent Army, ook wel Wit licht 2.0 genoemd. Met een sterke nieuwe poster: geen actiebeeld van Marco Borsato, maar een kindsoldaat met een handgranaat. En het moet gezegd worden: The Silent Army is een veel betere film dan Wit licht. Van de Velde heeft alles uit de film verwijderd wat larmoyant was (de flashbacks met Borsato’s dode vrouw, de muziek) of potsierlijk (Borsato die als actieheld een bad guy uit een vliegtuig schopt). Hoewel de demontage een rare kwestie blijft, heeft het een film opgeleverd die zijn plaats op het festival verdient, én een tweede kans in de Nederlandse bioscopen. Al zou deze arthouse-versie als hij meteen was uitgebracht veel minder bezoekers hebben getrokken, want het verhaal over kindsoldaten wordt nu niet meer van een suikerlaagje en bevrijdende actieclimax voorzien. Maar toen uw Revu-reporter Marco Borsato tegen het lijf liep in de lounge van Nice Airport kon hij de zanger/acteur in elk geval oprecht gemeend feliciteren met het festivalsucces van de verbeterde film.

De maandag in Cannes was vooral the day after Antichrist. De provocerende film van Lars von Trier had op zondagavond diepe wonden geslagen, en die waren nog niet geheeld. Vooral de scène waarin Charlotte Gainsbourg zich met een roestige schaar besnijdt had er flink ingehakt. Op de persconferentie van de film zette de eerste vraag meteen de toon: in vijandige bewoordingen eiste een (mannelijke) journalist dat Von Trier zich verantwoordde voor zijn film. Het Deense enfant terrible leek even van zijn stuk gebracht, maar gooide vervolgens gretig olie op het vuur door te stellen dat hij niet voor een filmproject kiest, maar dat dit ‘de hand van God is’. ‘Ik weet niet of die God de beste god van de wereld is, maar ik weet wel dat ik de beste regisseur ter wereld ben.’ En over Gainsbourgs memorabele genitale mutilatiescène grapte Von Trier nog dat ‘hij maar één keer kon worden opgenomen.’

Dankzij het Deense enfant terrible Lars von Trier heeft deze editie van Cannes nu ook zijn schandaalfilm: het volkomen uit de bocht vliegende Antichrist. De hype was de hysterie al vooruit gesneld, want voor het eerst dit festival moest er serieus in de rij worden gestaan. Revu’s man in Cannes ging braaf één uur voor aanvang in de rij staan en mocht uiteindelijk blij zijn met een plaatsje in de nekloge. Kortom, de verwachtingen waren weer hoog: zou de van een zware depressie herstelde Von Trier – Gouden Palm winnaar met Dancer in the Dark – weer in zijn oude vorm zijn? In Antichrist spelen Willem Dafoe en Charlotte Gainsbourg een stel dat in diepe rouw gehuld raakt wanneer hun kind uit het raam valt tijdens een heftige vrijpartij. De door Willem Dafoe gespeelde man is van beroep therapeut, en hij cijfert zijn eigen verdriet weg om zijn vrouw op te vangen. Bij wijze van therapie trekt het stel zich terug in een hutje in het bos, toepasselijk Eden geheten.